Kariera Ludzie Herta Mueller 12 laureatką Nobla w dziedzinie literatury

Herta Mueller 12 laureatką Nobla w dziedzinie literatury

Herta Mueller 12 laureatką Nobla w dziedzinie literatury [fot: Amrei-Marie/CC/Wikimedia]

Niemiecka pisarka Herta Mueller jest 12 kobietą w historii, której przyznano Nobla w dziedzinie literatury. Choć jak sama twierdzi pisanie ją męczy, to jednak tworzy mistrzowskie kombinacje słów inspirowane życiem z okresu dyktatury Nicolae Ceausescu w Rumunii.

Na wieść o Noblu dla Mueller, kanclerz Angela Merkel powiedziała, że to coś więcej niż zasłużona nagroda, a sam fakt, że przyznano ją w 20 lat po zburzeniu Muru Berlińskiego, czyni ją pięknym symbolem doświadczenia życiowego i wysokiej jakości literatury.

Sekretarz akademii Peter Englund, wyraził swoje uznanie nazywając Hertę Muller ''artystką słów'', a burmistrz mało znanej wioski Nitchidorf, w której urodziła się noblistka na wieść o nagrodzie dla jednej z byłych mieszkanek oświadczył: Dzisiaj Nitchidorf jest na mapie.

Mueller urodziła się 17 sierpnia 1953 roku w małej wiosce Nitchidorf w Rumunii. Do 15 roku życia mówiła tylko po niemiecku i w tym też języku zaczęła pisać książki. Dopiero później nauczyła się języka rumuńskiego, a więc mowy kraju w kórym przyszło jej się wychować.

Jej rodzice należeli do niemieckojęzycznej mniejszości mieszkającej w Rumunii. Życie było dla nich szczególnie trudne, bo obawiali się z jednej strony porażki Hitlera, co mogło wpłynąć na ich sytuację, a z drugiej szykan komunistycznych na obczyźnie. Ojciec Herty pracował dla SS, natomiast jej matka stała się ofiarą rumuńskiego komunizmu. Wywieziono ją do obozu pracy na Ukrainie.

Seks za pończochy

W latach 1973-76 Mueller studiowała romanistykę i germanistykę na uniwersytecie w Timisoara. W tym czasie związana była też z grupą zrzeszającą niemieckojęzycznych autorów, będących w opozycji do dyktatury Ceausescu.

Po ukończeniu studiów pracowała jako nauczycielka i tłumaczka w fabryce maszyn, skąd została wyrzucona po tym jak odmówiła współpracy ze służbami bezpieczeństwa Ceausescu. Jej zadaniem miałoby być donoszenie na własnego męża oraz znajomych artystów.

Hercie Mueller szczególnie zapadły w pamięć groźby z jakimi spotkała się odmawiając współpracy z bezpieką. W fabryce, w której pracowała rozprzestrzeniono nieprawdziwą plotkę jakoby była agentem, natomiast po jej drugiej odmowie grożono jej nawet utopieniem w rzece.

Innym razem została zatrzymana przez oficera bezpieki, który wmawiał jej, że uprawiała seks z ośmioma studentami arabskimi w zamian za pończochy i kosmetyki.

Kiedy odparła, że nie zna żadnego arabskiego studenta, legitymujący ją mężczyzna dodał, że jak będzie chciał to znajdzie nawet dwudziestu Arabów, kórzy poświadczą, że tak właśnie było.

Inną z form wręcz surrealistycznego zastraszania było zmuszenie jej do zjedzenia ośmiu ugotowanych na twardo jajek z cebulą i solą. Właśnie podobne wspomnienia stały się inspiracją i mocną stroną jej twórczości, jaką doceniła Szwedzka Akademia.

Debiutem nie zdobyła sympatii fryzjera

Herta Mueller zadebiutowała w 1982 roku Nizinami (Niederungen), które w wersji ocenzurowanej ukazały się w Rumunii, natomiast dwa lata później w pełnej wersji wydano je w Niemczech. Mueller opisała tu rzeczywistość małej niemieckojęzycznej wioski, gdzie dostrzegła korupcję, nietoterancje i represje.

W Rumunii jej prace spotkały się z ostrą krytyką, a ona sama zetknęła się z przejawami agresji ponieważ raz ją opluto, a lokalny fryzjer z Nitchidorf nie chciał obsłużyć jej dziadka. Z tego samego powodu władze zabroniły wydawania jej książek a jej zakazano podejmowania jakiejkolwiek pracy w jej rodzinnej Rumunii. Chwytała się dorywczych zajęć, jednak szybko znów pozostawała bez pracy, gdy pracodawcy dowiadywali się, że jest wrogo nastawiona do władzy. W 1987 wraz z mężem Richardem Wagnerem uciekła do Niemiec, gdzie mieszka do dziś.

Córka esesmana wrodzona w stalinizm

Nieobce Hercie były więc dwa totalitaryzmy XX wieku, zarówno reżim faszystowski jak i stalinowski, z którymi zetknęła się już we wczesnym dzieciństwie i młodości. Mówiła o sobie: Spłodził mnie po II wojnie światowej esesman, który wrócił do domu. A wrodziłam się w stalinizm. Doświadczenia z okresu spędzonego w Nitchidorf, a więc izolacja, ciągły strach, represje i patriarchalizm jak i wspomnienia z dorosłego życia stały się główną inspiracją dla jej twórczości.

Mueller napisała łącznie 21 książek po niemiecku, kilka znich przetłumaczono na angielski. W Polsce nakładem wydawnictwa Czarne ukazało się jak dotąd 7 jej powieści.

Nagroda Nobla w dziedzinie literatury po raz pierwszy została przyznana w 1901 roku, a otrzymał ją wówczas francuski filozof i poeta Sully Prudhomme. Począwszy od 1901 roku Nobla w tej kategorii otrzymało 105 laureatów. Nagrody w dziedzinie literatury nie przyznano w latach: 1914, 1918, 1935, 1940, 1941, 1942 oraz 1943. Nie przyznawano ich w okresie pierwszej i drugiej wojny światowej oraz jak zastrzegała Szwedzka Akademia, gdy stwierdzano, że żadne z branych pod uwagę dzieł w pełni na nią nie zasłużyło.

Wśród laureatów płci żeńskiej Nagrody Nobla we wszystkich kategoriach jest tylko 35 pań, z czego 11 z nich nagrodzono w dziedzinie literatury. Najstarszą noblistką w dziedzinie literatury jest laureatka z 2007 roku Doris Lessing, która w roku otrzymania nagrody liczyła sobie 88 lat. Pozostałe laureatki to:

  • 1909 - Selma Lagerlof (Szwecja)
  • 1926 - Grazia Deledda (Włochy)
  • 1928 - Sigrid Undset (Norwegia)
  • 1938 - Pearl Buck (USA)
  • 1945 - Gabriela Mistral (Chile)
  • 1966 - Nelly Sachs (Szwecja)
  • 1991 - Nadine Gordimer (Afryka Południowa)
  • 1993 - Toni Morrison (USA)
  • 1996 - Wisława Szymborska (Polska)
  • 2004 - Elfriede Jelinek (Austria)
  • 2007 - Doris Lessing (Wielka Brytania)
  • 2009 - Herta Muller

Ewa Paduch

2009-10-09 08:27:01

Tagi:

niemcy,

książki,

kultura,

literatura,

nagroda nobla,

recenzje,

herta mueller

Komentarze